Archief

Aanbevelingen van de Cultural Review van de Rijksakademie

Naar aanleiding van een artikel in de NRC afgelopen oktober over vermeend seksueel grensoverschrijdend en gewelddadig gedrag van een alumnus van de Rijksakademie die in 2015-2016 resident was, heeft onze Raad van Toezicht een onafhankelijk onderzoek laten uitvoeren naar de cultuur, regelgeving en praktijk op de Rijksakademie. Het onderzoek bracht geen meldingen van seksueel geweld aan het licht zoals gemeld in het NRC-artikel. Op basis van de uitkomsten is de conclusie dat de Rijksakademie een veilige werkomgeving is voor kunstenaars en medewerkers. We verwelkomen de aanbevelingen van de evaluatie om een meer formele structuur in te voeren voor het behandelen van kwesties met betrekking tot psychosociale veiligheid. Het werken hieraan is onderdeel van een voortdurend commitment voor het creëren van een warme, stimulerende, respectvolle en veilige werkomgeving waarin kunstenaars kunnen gedijen.

Waarom een cultural review?

De Rijksakademie is een postacademisch residency-programma waarin een internationale en zeer diverse groep van 45 kunstenaars ieder jaar samenwerkt. De kunstenaars hebben meestal een Masteropleiding afgerond en enkele jaren zelfstandig gewerkt, voordat zij resident artist worden op de Rijksakademie. Wij vonden de kwesties die het krantenartikel naar voren bracht zeer verontrustend, immers het welzijn van resident artists is voor ons van het allergrootste belang.

Alhoewel er geen meldingen waren van seksueel overschrijdend gedrag in 2015 en 2016, is een onderzoek ingesteld om er zeker van te zijn dat er geen zaken over het hoofd zijn gezien of onvermeld zijn gebleven. In 2020 waren we al gestart met de implementatie van betere procedures op het gebied van psychosociale veiligheid, zoals de instelling van een gedragsreglement en de aanstelling van twee externe vertrouwenspersonen. Om er echter zeker van te zijn dat we voldoen aan de hoogste eisen op het gebied van (sociale) veiligheid en integriteit, vonden we het belangrijk een onafhankelijke visie hierop te krijgen.

De bevindingen

Het onafhankelijke onderzoek is uitgevoerd door Ivy Advocaten, o.a. gespecialiseerd in integriteitskwesties. Met dit kantoor was geen eerdere relatie.
Een positief punt dat uit de evaluatie naar voren komt, is dat problemen op de Rijksakademie op persoonlijke wijze worden opgelost. Echter, de hechte band tussen medewerkers en resident artists kan ook een drempel vormen om ongewenst gedrag te melden. De vaak warme band tussen medewerkers en kunstenaars kunnen leiden tot een gebrek aan afstand en maken het moeilijk zaken objectief te behandelen. Ivy Advocaten merkte op dat de respondenten de warme en open sfeer op de Rijksakademie waardeerden, wat ook bevestigd werd door de vele ondersteunende reacties en positieve berichten van alumni naar aanleiding van de oproep.

Uit de meldingen die zijn binnengekomen over wangedrag werden drie kunstenaars geïdentificeerd. In een geval betrof het meldingen van incidenten die volledig in de privésfeer hebben plaatsgevonden, waar de Rijksakademie niet het recht had in te grijpen. Van de beschuldigingen aan het adres van de andere twee kunstenaars was de Rijksakademie al op de hoogte, wel werden enkele nieuwe incidenten over hen gemeld. Dit is destijds door verschillende medewerkers behandeld. Een van deze personen, resident in 2015 en 2016, vertoonde bedreigend en agressief gedrag. Er zijn over hem geen meldingen van seksuele intimidatie of aanranding gedaan. De residency van de andere kunstenaar werd beëindigd.

Uit de evaluatie komt naar voren dat de meldingen van wangedrag op een ad hoc basis zijn aangepakt. De belangrijkste aanbeveling is om meer formele structuren en processen in te stellen voor de behandeling van dit soort kwesties. Als follow up is daarom door Ivy Advocaten een evaluatie gedaan van de algemene werkwijze rondom meldingen van ongewenst gedrag en psychosociale veiligheid, met het oog op de toekomt.

Aanbevelingen

Wij verwelkomen de aanbevelingen en nemen de volgende stappen:

  • We zijn onze gedragscode aan het herzien en aanvullen met een duidelijke reeks van consequenties voor het niet naleven van de gedragsregels.
  • Voor relatief lichte vormen van ongewenst gedrag leggen we de nadruk op de eigen verantwoordelijkheid van kunstenaars en medewerkers om problemen eerst met elkaar op te lossen.
  • Het protocol voor de rol en taken van de vertrouwenspersonen is geactualiseerd door Ivy Advocaten. Voor de vertrouwenspersonen is lidmaatschap van de nationale vereniging van vertrouwenspersonen een voorwaarde voor het dienstverband.
  • Klachten over ernstig wangedrag worden ingediend bij een externe klachtencommissie met ten minste twee leden: een jurist en een lid met deskundigheid op het gebied van psychosociale veiligheid.
  • De Raad van Toezicht zal de naleving met betrekking tot integriteit en (psychosociale) veiligheid jaarlijks evalueren en beoordelen.
  • We gaan trainingen bieden op het gebied van sociale veiligheid en bewustwording, zodat alle werknemers en resident artists er in de toekomst zeker zijn dat problemen en zorgen op adequate wijze opgemerkt, gemeld en behandeld kunnen worden.

Het proces

Meerdere oproepen zijn gedaan aan onze bijna 1000 alumni, met een focus op alumni die resident waren van 2015 tot 2020. Er kwamen in totaal achttien reacties binnen. In zeven van deze reacties gaven mensen aan betrokken of getuige te zijn geweest van een vorm van wangedrag van een resident artist of tussen resident artists onderling, deze zeven meldingen gingen over de drie eerder genoemde kunstenaars. Ivy Advocaten garandeerde volledige vertrouwelijkheid en anonimiteit aan iedereen die reageerde, zodat zij zich niet belemmerd zouden voelen om vrijuit te spreken. Er is geen wangedrag door medewerkers gerapporteerd. De evaluatie bestond onder andere uit interviews met artists in residence, alumni en medewerkers.

We zijn iedereen die heeft deelgenomen aan de evaluatie dankbaar voor hun bijdrage. Dankzij deze inbreng kunnen we werken aan verbeteringen ten behoeve van een warme, stimulerende, respectvolle en veilige werkomgeving, waarin de artistieke ontwikkeling van kunstenaars voorop staat.